تبلیغات
نماز - نماز شب و سحر خیزی از دیدگاه قرآن کریم

آشنایی با نماز

نماز شب و سحر خیزی از دیدگاه قرآن کریم

نویسنده :عرفان عمارلو
تاریخ:چهارشنبه 16 اسفند 1391-12:55 ق.ظ

 نماز شب از منظر قرآن: در تفسیر کشف الاسرار چنین آمده که خدای تعالی در سوره مزمل فرمود: «ای محمد به دوستان ما بگوی چون که خواهید با ما راز و نیاز کنید روی به قبله شرع آرید و قدم در حضرت نماز نهید».
در قرآن کریم ۱۱۲ مرتبه در ۴۵ سوره درباره نماز اوامری آمده است و نیز در ۱۷ آیه آیاتی درباره نماز شب و دعوت بندگان برای برپا داشتن آن آمده است و این همه نشان از اهمیت فراوان خلوت شبانه با معبود محمود دارد...
 
نماز شب از منظر قرآن: در تفسیر کشف الاسرار چنین آمده که خدای تعالی در سوره مزمل فرمود: «ای محمد به دوستان ما بگوی چون که خواهید با ما راز و نیاز کنید روی به قبله شرع آرید و قدم در حضرت نماز نهید».

در قرآن کریم ۱۱۲ مرتبه در ۴۵ سوره درباره نماز اوامری آمده است و نیز در ۱۷ آیه آیاتی درباره نماز شب و دعوت بندگان برای برپا داشتن آن آمده است و این همه نشان از اهمیت فراوان خلوت شبانه با معبود محمود دارد.


این آیات عبارتند از: (اسرا ۷۹، فرقان ۶۴، سجده ۱۶و ۱۷، طه۳۰، ص ۳۷ و ۳۸، زمر ۹، ذاریات ۱۷و ۱۸، طور ۴۸، مزمل۲و۳و۴و۶، دهر ۲۵ و ۲۶، فجر۳).

در میان نوافل، «نماز شب‏» جایگاه خاصى دارد و تاكید فراوانى كه‏ در آیات قرآن و احادیث درباره آنست، به مراتب بیش از نمازهاى دیگر مستحب است و به همین جهت، اولیاء خدا بر آن مداومت و مواظبت‏ داشتند و به تهجد و عبادت نیمه شب مى‏پرداختند. تا آنجا كه نماز شب‏ را خداوند، بر بنده محبوبش حضرت محمد (ص) واجب ساخته و چنین فرمان داده بود:
«و من اللیل فتهجد به نافلة لك‏».
بخشى از شب را بعنوان نافله به تهجد بپرداز و سحر خیزى كن.

قرآن، در توصیف كسانى كه نیایشگران شب و اهل نماز شب‏اند، چنین می‌‏فرماید:
«و المستغفرین بالاسحار».
استغفار كنندگان در سحرها.

«و الذین یبیتون لربهم سجدا و قیاما».
آنانكه در حال سجود و قیام، براى خدا شب زنده ‏دارى می‌‏كنند.

«كانوا قلیلا من اللیل ما یهجعون‏».
مردان خدا، مقدار كمى از شب‏ را می‌‏خوابیدند.

در قرآن كریم بارها خداوند به سحرگاهان قسم می‌خورد، خداوند در سوره فجر، آیات 1 تا 4 و در سوره تكویر، آیه 17 كه میفرماید (و اللّیل اذا عسعس) سوگند به شب، چون پشت گرداند. و همین طور در سوره مدّثّر، آیه 33 و 34.
همه این سوگندها نشانه عظمت پایان شب و سحر است و آن موقع كه تاریكی‌ها در حال تمام شدن و نور روشنى در حال بازگشتن است.

در سوره مزّمّل آیه 2، خداوند میفرماید: (یقم اللّیل إلاّ قلی) و در همین سوره اشاره به ترتیل قرآن در این وقت دارد.

در سوره بنی‌ اسرائیل، بعد از آیه 78، كه مربوط به نمازهاى یومیه است، در آیه 79 میفرماید:
«و من اللّیل فتهجّد به نافلة لك عسى أن یبعثك ربّك مقاماً محموداً».
و پاسى از شب را زنده بدار تا براى تو به منزله نافلهاى باشد.
امید كه پروردگارت تو را به مقامى ستوده برساند.

و در سوره مزّمّل، به دنبال همان توصیه شب‌ زنده ‌دارى و قرائت قرآن میفرماید:
«یإنّ ناشئة اللّیل هى أشدّ و طناً و أقوم قی».
مسلّماً نماز و عبادت شبانه پا برجاتر و با استقامت‌تر است.

و دلیل آن را در آیه 7 میآورد كه: «یإنّ لك فى النّهار سبحاً طوی».
و تو را در روز، آمد و شدى دراز است.
نتیجه این كه، نماز شب و شب زنده‌ دارى و قرائت قرآن در شب، دستور مؤكّد قرآن كریم است و باعث بیدارى قلب و تزكیه و تهذیب انسان می‌شود.

خداوند در قرآن كریم می‌فرماید:
«و هوالذی جعل لكم الیل لباسا و النوم سباتا...»
او (خداوند سبحان) كسی است كه شب را برای شما لباس (و پوشش) قرار داد و خواب را مایه استراحت و... شما قرارداد.
كلمه «لیل» بیش از بیست بار در آیات قرآن كریم ذكر شده است و در این آیه هم خداوند متعال به شب و فوایدی كه انسانها از این نعمت خداوندی می‌برند اشاره فرموده است. از آیه استفاده می‌شود كه شب بنابر مصالحی كه برای انسانها داشته قرار داده شده است: «جعل لكم الیل لباسا...».
یعنی: شب را برای پوشش شما قرار داد و این كار هم فقط توسط پروردگار قادر متعال و بنابر حكمت و مصلحت و مهر و محبت بی‌بدیل او انجام شده است.

و در جایی دیگر از قرآن خداوند می‌فرماید: «اناانزلناه فی لیله القدر».
ما قرآن را در شب قدر نازل كردیم.

نزول قرآن در شب قدر بوده است و شب قدر شبی است كه از هزار ماه یعنی حدود 84 سال كه یك عمر می‌باشد، برتر است.

معراج پیامبر اسلام (ص) هم در شب اتفاق افتاده است:
«سبحان الذی اسری بعبده لیلا من المسجدالحرام الی ...».
پاك و منزه است خداوندی كه بنده‌اش را در یك شب از مسجدالحرام به ...

خداوند متعال به پیامبر اكرم (ص) سفارش فرموده‌اند كه در شب به پا خیز و قرآن بخوان زیرا امر سنگین نبوت را بزودی بر تو القاء خواهیم كرد و باید برای آن آماده شوی.

«یا ایها المزمل قم الیل الا قلیلا نصفه اوانقص منه قلیلا. اوزد علیه ورتل القرآن ترتیلا. انا سنقلی علیك قول ثقیلا».
نیمی از شب را یا كمی از آن كم كن. یا بر نصف آن بیفزا و قرآن را با دقت و تأمل بخوان زیرا ما به زودی سخنی سنگین به تو القا خواهیم كرد.

سپس در آیه بعد از عبادات شبانه به عنوان عباداتی بسیار ارزشمند یاد فرموده است:
«ان ناثئه الیل هی اشد و طاوا قوم قیلا».

مسلماً نماز و عبادت شبانه پا برجاتر و با استقامتتر است و ...

در قرآن كریم یك سوره به نام «اللیل» یعنی شب وجود دارد كه در این سوره خداوند سبحان به شب قسم یاد فرموده است: (والیل اذا یغشی). و قسم به شب وقتی جهان را بپوشاند. بسیاری از بزرگان و عرفا در عرصه شب با ذكر و تلاوت قرآن و نماز و تهجّد و تفكر در آفرینش به درجات بالای انسانی رسیده‌اند. نه فقط رزق و روزی مادی دریافت كرده‌اند بلكه بر سفره‌هایی نشسته‌اند كه سرشار از مائده‌های آسمانی و روزی‌های روحانی بوده است و از این رهگذر احتیاجات مادی و معنوی دنیا و آخرت خویش را تأمین كرده‌اند:

«ان المتقین فی جنات و عیون اخذین ما اتاهم ربهم انهم كانوا قبل ذالك محسنین. كانوا قلیلا من الیل مایهجعون و بالاسحارهم یستغفرون ...».
به یقین پرهیزكاران در باغهای بهشت و در میان چشمه سارها قرار دارند و آنچه پروردگارشان (از نعمت‌ها) به آنها بخشیده را دریافت می‌كنند (زیرا در دنیا) از نیكوكاران بودند. آنها كمی از شب را می‌خوابیدند و در سحرگاهان استغفار می‌كردند و...

سپس خداوند متعال به رابطه راز و نیاز شبانه با گسترش و وسعت رزق و روزی اشاره می‌فرمایند و دریچه‌ای از حق و حقیقت را به روی مؤمنان می‌گشایند كه بدانید و آگاه باشید كه برخلاف آنچه تصور می‌كنید كه روزی و وسایل امرار معاش شما در دست این و آن یا در این انبار و آن انبار است بدانید كه روزی شما در آسمان است و توسط خداوند متعال و بنابر مصلحت و حكمت او كه بستگی به معنویت و شایستگی و اطاعت شما از حق و ظرفیت ظرف وجودتان دارد تقسیم می‌شود:


«و فی السماء رزقكم و ماتوعدن. فورب السماء والارض انه لحق مثل ما انكم تنطقون».
و روزی شما در آسمان است و آنچه به شما وعده داده می‌شود سوگند به پروردگار آسمان و زمین كه این مطلب حق است همانگونه كه شما سخن می‌گویید.

«الحمدللّه ربّ العالمین و صلّى اللّه على سیّدنا محمّد و آله اجمعین لاسیّما بقیّة اللّه فى الا رضین و اللّعن الدّائم على اءعدائهم من الا ن إلى قیام یوم الدین».
یكى از امورى كه باید همه مسلمانان مورد عنایت قرار دهند، سحرخیزى و تهجّد و راز و نیاز سحرگاهان است.

در قرآن كریم بیش از ده مورد، این مسأله یاد شده و با عباراتِ گوناگون از سحر خیزان و شب زنده‌داران، تجلیل و تمجید شده است.
«تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمضاجِعِ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ مِمّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ، فَلا تَعَلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِیَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْیُنٍ جَزاءً بِما كانُوا یَعْلَمُونَ».
پهلوهاى آنان از بسترها، تهى مى‌شود و از جایگاه خودشان بر مى‌خیزند و پروردگارشان را از روى بیم و امید مى‌خوانند و از آنچه به آنان داده‌ایم انفاق مى‌كنند، كسى نمى‌داند كه به پاداش اعمال آنها چه چیزهایى كه باعث چشم روشنى است، براى آنها ذخیره شده است.

پس خوشا به حال كسانى كه به وقت سحر استغفار كنند و شراب مهر به جام عشق در آن وقت بنوشند كه خداوند فرموده: محبوب ترین مردم نزد من كسانى هستند كه هنگام سحر از من آمرزش خواهند.
و در سوره قدر می‌فرماید: «انا انزلناه فی لیله القدر».
ما قرآن را در شب قدر نازل كردیم.

نزول قرآن در شب قدر بوده است و شب قدر شبی است كه از هزار ماه یعنی حدود 84 سال كه یك عمر می‌باشد، برتر است.

در قرآن كریم یك سوره به نام «اللیل» یعنی شب وجود دارد كه در این سوره خداوند سبحان به شب قسم یاد فرموده است: «والیل اذا یغشی» و قسم به شب وقتی جهان را بپوشاند.

بسیاری از بزرگان و عرفا در عرصه شب با ذكر و تلاوت قرآن و نماز و تهجد و تفكر در آفرینش به درجات بالای انسانی رسیده‌اند. نه فقط رزق و روزی مادی دریافت كرده‌اند بلكه بر سفره ‌هایی نشسته‌اند كه سرشار از مائده‌ های آسمانی و روزی‌ های روحانی بوده است و از این رهگذر احتیاجات مادی و معنوی دنیا و آخرت خویش را تأمین كرده‌اند.

شب بهترین زمان برای تماشای ستارگان و سیاره‌ها و كهكشانها و مطالعات نجومی و پی ‌بردن به رمز و راز سایر كرات و كهكشانها است. در عرصه شب منظر بدیع ستارگان و كهكشانها برای هر انسان اندیشمند و صاحب تفكری تماشاگه راز است:

«ان فی... اختلاف الیل والنهار لایات لالی الالباب الذین یذكرون الله قیاما و قعودا و علی جنوبهم و یتفكرون فی خلق السماوات و الارض ربنا ما خلقت هذا باطلا سبحانك فقنا عذاب النار».
مسلماً در... اختلاف شب و روز نشانه‌های روشنی برای خردمندان است. همان كسانی كه خدا را در حال ایستاده و نشسته و آنگاه كه بر پهلو خوابیده‌اند یاد می‌كنند و در اسرار آفرینش آسمانها و زمین می‌اندیشند و می‌گویند: بارالها! اینها را بیهوده نیافریده‌ای؛ منزهی تو، ما را از عذاب آتش نگهدار.

خداوند در آیه‌های آخر سوره بنی‌ اسرائیل میفرماید:
به آنهایی که نماز شب میخوانند و تهجد میکنند من مقام محمود و پسندیده میدهم.
«و من الیل فتهجد به نافله لك عسى ان یبعتك ربك مقاماً محمودا».

به شب بر خیز (اى محمد) و نمازگزار، این افزونى است براى تو، امید كه خداوند تو را به ایستادن گاهى پسندیده بر پا دارد، كه پیشینیان و پسینیان، تو را در آن كار (نماز نافله) بستایند.

مقام محمود چیست؟
مقام محمود چنانكه از لفظش پیداست معنى وسیعى دارد كه شامل هر مقامى كه درخور ستایش باشد میشود ولى مسلماً در اینجا اشاره به مقام ممتاز و فوق العادهاى است كه براى پیامبر در سایه عبادتهاى شبانه و نیایش در دل سحر حاصل می ‌شده است.

مفسرین در مورد مقام محمود گفته‌اند كه این مقام همان شفاعت كبراى پیامبر است.

این تفسیر در روایات متعددى نیز وارد شده است: در تفسیر عیاشى از امام باقر (ع) یا امام صادق (ع) میخوانیم كه در تفسیر جمله «عسى ان یبعثك ربك مقاما محمودا».

فرمود: «هى الشفاعة».

بعضى از مفسران كوشش كرده‌اند كه از مفهوم خود آیه این حقیقت را دریابند: آنها معتقدند كه جمله «عسى ان یبعثك» دلیل بر این است كه این مقامى است كه خدا در آینده به تو خواهد داد. مقامى است كه ستایش همگان را برمى‌انگیزد، زیرا سودش به همگان میرسد، (چرا كه محمود در جمله بالا مطلق است و هیچگونه قید و شرطى ندارد).

از این گذشته حمد و ستایش در برابر یك عمل اختیارى است، و چیزى كه واجد همه این صفات باشد چیزى جز شفاعت عامه پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلّم) نیست.

این احتمال نیز وجود دارد كه مقام محمود همان نهایت قرب به پروردگار است كه یكى از آثارش شفاعت كبرى میباشد.
گرچه مخاطب در این آیه ظاهراً پیامبر (ص) است، ولى از یك نظر میتوان حكم آن را تعمیم داد و گفت همه افراد با ایمان كه برنامه الهى روحانى تلاوت و نماز شب را انجام میدهند سهمى از مقام محمود خواهند داشت، و به میزان ایمان و عمل خود به بارگاه قرب پروردگار راه خواهند یافت، و به همان نسبت میتوانند شفیع و دستگیر واماندگان در راه شوند.
زیرا مى‌دانیم هر مؤمنى در شعاع ایمان خود از مقام شفاعت برخوردار خواهد بود، ولى مصداق اتم و اكمل این آیه شخص پیامبر (ص) است.
به همین دلیل دوستان خدا همیشه از عبادتهای آخر شب برای تصفیه‌ روح و حیات قلب و تقویت اراده و تكمیل اخلاص نیرو می‌گرفته‌اند.
در آغاز اسلام نیز پیامبر (ص) با استفاده از همین برنامه‌ روحانی مسلمانان را پرورش داد و شخصیت آنها را آن قدر بالا برد كه گویی آن انسان سابق نیستند، یعنی از آنها انسانهای تازه‌ای آفرید مصمم، شجاع، با ایمان، پاك و با اخلاص و شاید مقام محمود كه در آیات فوق به عنوان نتیجه‌ نافله شب آمده است اشاره به همین حقیقت نیز باشد.

بررسی روایاتی كه در منابع اسلام در فضیلت نماز شب وارد شده نیز روشنگر همین حقیقت است؛ به عنوان نمونه:
1ـ پیغمبر اكرم (ص) می‌فرماید:
«خیركم من اطاب الكلام و اطعم الّطعام و صلَّی باللیل و الناس نیام».

در سوره الزمر (آیه 9) آمده: آیا انسان ناسپاس بهتر است یا انسانی كه در دل شب سجده می‌كند و خدای را سپاس می‌گوید، و قنوت خوان است و او از وحشت عذاب آخرت به امید رحمت خداوند برپا می‌ایستد و نماز می‌خواند.

و همچنین در سوره ذاریات (آیه 17) آمده است: آن پرهیزكارانی كه بی‌گمان در بهشت مكان داده شده‌اند آنهایی هستند كه شب‌ها كم می‌خوابند و سحرگاهان به استغفار و طلب آمرزش می‌پردازند. این عبادات شب زنده ‌دار شب را كم می‌خوابند و به عبادت مشغول می‌شوند، اما به عبادت خود مغرور نیستند و در هنگام سحر از خداوند طلب آمرزش می‌كنند.

در سوره سجده (آیه 16) آمده است كه: آنها پهلوهای خود را از بستر گرم برمی‌گیرند، و از خوابگاه خوش دوری می‌گزینند و خالق و ربّ خویش را می‌خوانند و از ترس گناهان خویش به رحمت او چشم می‌دوزند و از آن چیزی كه خدا قسمت آنها كرده و روزیشان نموده است انفاق می‌كنند.

(دو تفسیر در روایات اسلامى وارد شده: تفسیرى به نماز عشاء و اشاره به اینكه مؤمنان راستین بعد از نماز مغرب و قبل از نماز عشاء به بستر نمىروند مبادا خواب آنها را بگیرد، و نماز عشایشان از دست برود زیرا در آن زمان معمول بوده كه در آغاز شب به استراحت می‌پرداختند و نماز مغرب و عشاء را طبق دستور استحباب جدائى میان (نمازهاى پنجگانه) از هم جدا مى‌كردند و هر كدام را در وقت فضیلت خود بجا می‌آورند. هرگاه بعد از نماز مغرب و قبل از وقت عشا مىخوابیدند ممكن بود براى نماز عشا بیدار نشوند).

در سوره مزمل (آیه 6) آمده است: خواندن آیات و نماز و راز و نیاز كردن با خداوند و هم صحبت شدن با او در دل شب استوارتر و بهتر است.

در سوره دهر (آیه 26) آمده است كه: خواندن آیات و نماز و راز و نیاز كردن با خداوند و هم صحبت شدن با او در دل شب استوارتر و بهتر است.

در سوره آل عمران (آیه 17) آمده است كه: این بندگان، صابر و شكیبا در بلایا و سختی‌ها، راست گفتار و فرمانبر در هر حال و انفاق كنندگان از اموال و آمرزش خواهان در سحرگان. (پس بندگان واقعی خداوند هم صابرند و هم صادق و هم فرمانبر از امر خدایند و هم انفاق كننده و هم استغفار كننده در سحرگاهان و ما می‌دانیم در نماز شب و در نماز وتر مستحب است هفتاد بار استغفار شود.

در سوره آل عمران (آیه 112) آمده است كه: اهل كتاب همه یكسان نیستند، بلكه عده‌ای از آنها هستند كه قیام به حق و ایمان می‌كنند و پیوسته در اوقات شب آیات خداوند را تلاوت می‌نمایند در حالیكه سجده می‌نمایند.

در سوره فرقان (آیه 64) آمده است كه: و آنان كه برای رضای پروردگار خویش شب‌ها یا در حال سجده هستند و یا اینكه ایستاده‌اند آنها شب را تا به صبح بیدارند و خدایشان را عبادت می‌كنند.

در سوره المزمل (آیه 2) آمده است كه: برخیز شب (برای عبادت و نماز) مگر اندكی (كه در این اندك فقط بخواب) نیمی از آن را یا كم كن از آن اندكی.

در سوره الفجر (آیه 3) آمده است كه: سوگند به شَفع و سوگند به وَتر. (كلمات شفع و وَتر را معانی مختلفی كرده‌اند كه از جمله معانی، شفع اشاره به نماز دو ركعتی و وَتر نماز یك ركعتی در این فریضه الهی است.

در قرآن مجید از پاداش بزرگ و نفیسی كه خداوند به زاهدان شب عنایت می‌كند، خبر داده، می‌فرماید: «فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِیَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْیُنٍ جَزاءً بِما كانُوا یَعْمَلُونَ».
هیچ كس نمی‌داند كه در ازای كاری كه انجام داده‌اند، چه (پاداش مهم) و چشم روشنی‌ای برای آنها نهفته شده است.

حضرت امام صادق (ع) در تفسیر این آیه شریفه فرمود:
«ما مِنْ حَسَنَةٍ إِلاّ وَ لَها ثَوابٌ مُبَیَّنٌ فِی الْقُرْانِ إِلّا صَلاةُ اللَّیْلِ فَإِنَّ اللهَ عَزَّ اسْمُهُ لَمْ یُبَیِّنٌ ثَوابَها لِعِظَمِ خَطَرِها قالَ: فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ».
هیچ كاری نیكی نیست جز آنكه پاداشش در قرآن بیان شده است مگر نماز شب كه خداوند به خاطر عظمت شأن آن ثوابش را برملا نكرده و فرموده است: «فَلا تَعلَمُ نَفس».

ممكن است در اینجا این سؤال پیش آید كه چرا پاداش عظیم نماز شب مخفی نگاه داشته شده است؟ این سؤال را به سه شكل می‌توان پاسخ داد:

1. كارهای ارزشمند و عظیم چنان است كه حقیقت آنها به سادگی قابل درك نیست، در عین حال پنهان داشتن پاداش آنها نشاط انگیزتر است.
2. قرّة‌العین و چشم روشنی، آن قدر بزرگ و گسترده است كه دانش انسان از رسیدن به تمام خصوصیات آن ناتوان است.
3. چون «نماز شب» مخفیانه و دور از چشم دیگران انجام می‌گیرد، پاداش آن نیز پنهان و دور از چشم مردمان است.


   نماز شب از منظر ائمه معصومین (علیهم السلام)
از رسول خدا (ص) نقل شده است:
«أشرف اُمَّتی حملةُ الْقرانِ و اصْحاب اللَّیلِ».
بزرگان و اشراف امّت من دو گروه‌اند: حاملان (حافظان) قرآن، و شب زنده ‌داران.

مهمترین نكته‌ای كه بایستیكه به آن توجه زیادی داشته باشید این است كه اعمال مستحبه و نوافل در صورتی مفید و مؤثر است كه استمرار و تداوم داشته باشد، چنانكه در احادیث آمده است: هر عمل نیكی را كه شروع می‎‌كنید حداقل آن را تا یك سال ادامه دهید كه تأثیر عمل در تداوم آن است.

در حدیثی از پیامبر (ص) آمده است كه: دو ركعت نماز در دل شب پیش من از دنیا و آنچه در آن است محبوتر است.

همچنین رسول خدا (ص) فرمود:
«نزد من دو ركعت نماز در دل شب از دنیا و آنچه در اوست، بهتر است».

نیز آن بزرگوار فرمود: «خداوند، ابراهیم را دوست نگرفت، مگر به خاطر خوراندن طعام (به مردم) و خواندن نماز در شب، درحالی كه مردم در خواب بودند».

ما نمی‌دانیم كه این دوستی كه خداوند آن را به ابراهیم داده است، چه مقام با عظمتی است. تمام بهشت‌ها را اگر به ابراهیم خلیل بدهند، در آن نظر نكند. نعمت ‌های آن عالم را با این جهان مقایسه نكن، و بدان كه اهمیت پاداش نمازگزاران در دل شب را خداوند می‌داند؛ اما افسوس كه ایمان ما سست است؛ والا چگونه شب را تا صبح به غفلت سپری می‌كردیم.

آن حضرت در جایى مى‌فرمایند: آنقدر جبرئیل مرا سفارش به نماز شب كرد كه گویا نیكویان امتم شب نمى‌خوابند. دو ركعت نماز در شب را بر همه دنیا ترجیح مى‌دهم.

و نیز فرمود: شریفترین امت من اهل قرآن و شب زنده ‌دارند.

و در حدیت دیگری آمده است كه: «شرف المؤمن صلاته باللیل‏».
شرف مؤمن به نماز شب اوست.

در حدیثی آمده است: «كذب من زعم انه یحبنى فاذا جنه اللیل نام عنى،الیس كل محب یحب خلوة حبیبه؟» دروغ می‌‏گوید آنكه مدعى محبت من است، ولى وقتى شب‏ او را فرا می‌‏رسد، مى‏‌خوابد، آیا مگر نه اینكه هر عاشقى، خلوت با معشوقش را دوست دارد؟...

تفسیر نمونه جلد 12 صفحه 230 آمده است كه: «اى محمد هر چه مى‌خواهى عمر كن اما بدان كه سرانجام خواهى مرد، و به هر چه مى‌خواهى دل ببند اما بدان سرانجام از آن جدا خواهى شد، و هر عملى مى‌خواهى انجام ده ولى بدان سرانجام، عملت را خواهى دید، و نیز بدان كه شرف مؤمن نماز شب او است، و عزتش خود دارى از ریختن آبروى مردم است».

این اندرزهاى ملكوتى جبرئیل كه همه حساب شده است نشان میدهد كه نماز شب آنچنان شخصیت و تربیت و روحانیت و ایمانى به انسان میدهد كه مایه شرف و آبروى او است همانگونه كه ترك مزاحمت نسبت به مردم، سبب عزت خواهد شد.

روزی رسول اكرم (ص) به یكی از اصحابش فرمود: اگر مایلی راه‌های خیر را به تو نشان بدهم. سپس فرمود: «... قیام الرّجل فی جوف اللّیل یبتغی وجه الله».
(یكی از راهها) برخاستن مرد در دل شب در پی یافتن رضای خداست.

حضرت على (ع) فرمود: هرگاه رسول خدا (ص) براى نماز شب بر مى‌خاست، نخست مسواك مى‌كرد، سپس به آسمان مى‌نگریست و این آیات را زمزمه مى‌كرد: «إِنَّ فِى خَلْقِ السَّمواتِ وَ الاَْرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ لاَیاتٍ لاُِوْلِى الاَْلْبابِ ...».
مسلّماً در آفرینش آسمانها و زمین و آمد و رفتِ شب و روز، نشانه‌هاى (روشنى) براى خرمندان است.

حضرت علی (ع) هم در وصف شب زنده ‌داران فرموده است: شب زنده‌ داری خواب را از چشم او ربوده و به امید ثواب ...


خواب صبح و بین الطّلوعین ضررهای ذیل را دارد:
خواب نَحْس و نامباركی است؛ رزق را دور می‌كند؛ رنگ را زرد و زشت كرده و چهره را تغییر می‌دهد و آن خواب هر بدخویی است.
به راستی كه خداوند سبحان رزقهای بندگان را بین طلوع فجر [ اوّل وقت نماز صبح] تا طلوع خورشید تقسیم می‌كند؛ پس از چنین خوابی جدّاً بپرهیزید.
«عن حمران بن اعین عن ابی عبدالله قال: كان علی بن الحسین قاعداً فی بیته اذ قرع قوم علیهم الباب فقال یا جاریة‌ انظری من بالباب؟ فقالوا قوم من شیعتك فوثب عجلان حتی كاد ان یقع فلما فتح الباب و نظر الهیم رجع و قال كذبوا فاین السمت فی الوجوه؟ این اثر العبادة؟ این سیماء السجود؟ انما شیعتنا یعرفون بعبادتهم و شعثهم قد قرحت العبادة منهم الاناف و دثرت الجباه والمساجد خمص البطون ذبل الشفاه قد هیجت العبادة وجوههم و اخلق سهر اللیالی وقطع الهواجر جثثهم المسبحون اذا سكت الناس و المصلون إذا نام الناس و المحزونون اذا فرح الناس یعرفون بالزهد كلامهم الرحمة و تشاغلهم بالجنة».

حضرت رضا (ع) فرمود: «بدانید كه نمازهای نافله به خاطر تفاوت مردم در توانشان تشریع شده است؛ زیرا برخی از برخی، قویترند، نمازهای واجب برای پایین ترین سطح وضع شده، سپس مستحبات در پی آن آمده است تا قوی و ضعیف در حد توانشان عمل نمایند، بنابراین هیچ كس فراتر از توانش مكلّف نشده است ... همچنین است روزه و حج و برای هر واجبی، مستحبی بدین معنا وجود دارد.


   انجام مستحبات و ترك مكروهات
یكی از نقطه‌های آغاز در رسیدن به كمال، التزام به نوافل و مستحبات است. نوافل و سنن صالحه چندان مهم است كه بعضی از فقها ترك جمیع سنن را از آن جهت كه دلیل بر بی‌اعتنایی به آداب شرع مقدس است حرام دانسته‌اند.

التزام و استمرار بر نوافل و مستحبات سه اثر مهم دارد:
1. گناهان انسان را محو می‌سازد، چنانكه خداوند متعال می‌فرماید: «وَ أَقِمِ الصََّلاةَ طَرَفَیِ النَّهارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّیْلِ إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئاتِ».
نماز بگذار در آغاز و انجام روز و ساعاتی از شب. زیرا نیكی‌ها بدی‌ها را از میان می‌برد...
و در حدیث آمده است كه نماز مؤمن در شب گناهان روز او را از بین می‌برد. و در بعضی نقل‌ها آمده است كه نماز وِتْر گناهان را از بین می‌برد.

2. نواقص و كمبودهایی را كه بر اثر غفلت یا قصور در فرایض و واجبات رخ داده است، جبران می‎كند. مثلاً نوافل یومیه ـ خصوصاً نوافل شب (نماز شب)، نواقص نمازهای یومیه را مرتفع می‌سازد، روزه‌های مستحبّی نواقص روزه‌های ماه رمضان را برطرف می‌كند، صدقات مستحبّه كمبودهای واجبات مالی از قبیل زكات و خمس را رفع می‌نماید و ... احتمال دارد كه اعمال مستحبه مطلقاً در رفع نواقص كلیه فرایض و واجبات مؤثر باشد. در این مورد به چند حدیث اشاره می‌شود.

از امام باقر (ع) نقل شده است كه فرمود: «إنَّما جُعِلْتَ النّافلةُ لِیَتُمَّ بها ما یَفْسُد منَ الْفریضةِ».
نماز نافله برای آن قرار داده شده است كه فساد و نقص فرایض را جبران كند.

و در حدیث دیگر آمده است:
«إنَّ تباركَ و تعالی أتمَّ صلوةَ الْفریضةَ بصلوةِ النّافِلةِ».
خداوند تبارك و تعالی نماز واجب را با نماز نافله كامل كرده است.

ابو حمزه ثمالی می‌گوید كه امام (ع) فرمود: هیچ نمازی بدون حضور قلب قبول نیست. من عرض كردم: فدایت شوم، همه ما هلاك شدیم؟ فرمود: نه، زیرا خداوند متعال این گونه عبادات را به وسیله نافله‌ها كامل می‎گرداند.

3. موجب تقرّب به خداوند سبحان می‌شود، چنانكه می‌فرماید: «تَتَجافی جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِیَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْیُنٍ جَزاءً بِما كانُوا یَعْمَلُونَ».
مؤمنان حقیقی شبها پهلو از بستر بر می‌دارند و خدای را با بیم و امید می‌خوانند و از آنچه روزیشان كرده‌ایم انفاق می‌كنند. پس هیچ كس نمی‌داند به پاداش اعمالشان چه نعمتها به عنوان چشم روشنی برای آنها در عالم غیب آماده شده است.

در حدیث دیگر آمده است: «صلوةُ النَّوافِلِ قُربانُ كلِّ مؤمنِ ...».
نماز نافله وسیله نزدیك شدن مؤمنان به خداوند است ...

از امیرالمؤمنین (ع) روایت است كه دل آدمى اقبالى دارد و ادبارى (گاه رو كند و در نشاط باشد و گاه پشت كند و خسته و ملول بود) هرگاه در حال نشاط بود به نوافل بپردازید و چون پشت كند به واجبات اكتفا نمائید. در حدیث دیگر فرمود: اگر نافله به نماز فریضه لطمه زند آن نافله شما را به خدا نزدیك نسازد.

امام صادق (ع) فرمود: بسا شود كه یك نماز جز نیمى از آن یا ثلث یا ربع یا یك پنجم آن بالا نرود زیرا از نماز آن بالا رود و پذیرفته گردد كه به دل در آن توجه شده باشد. و اینكه به ما دستور داده‌اند نافله بخوانیم تا بدین وسیله كمبود قبولى نماز واجب جبران شود.

از آن حضرت رسیده كه كوتاه خواندن نماز واجب (كه حسب معمول به جماعت ادا مى‌شود) و طولانى خواندن نافله خود نوعى عبادت است.

در تفسیر مجمع البیان از معاذ بن جبل چنین نقل شده كه در غزوه تبوك در خدمت رسول خدا (ص) بودم، گرما همه را سخت ناراحت كرده بود. (تفسیر نمونه ج: 17 ص: 156).
و هر كس به گوشه‌اى پناه می‌برد، ناگهان دیدم كه پیامبر (ص) از همه به من نزدیكتر است، خدمتش رفتم عرض كردم: اى رسول خدا (ص) عملى به من بیاموز كه مرا وارد بهشت كند، و از آتش دوزخ دور سازد.

فرمود: سؤال بزرگى كردى، اما پاسخ آن براى كسى كه خدا بر او آسان كرده است مشكل نیست سپس افزود: «تعبد الله و لا تشرك به شیئا و تقیم الصلوة المكتوبة و تؤدى الزكوة المفروضة و تصوم شهر رمضان».

خدا را پرستش كن و چیزى را شریك او قرارنده نمازهاى واجب را انجام ده و زكات واجب (حق مستمندان) را اداء كن و ماه رمضان را روزه بگیر.

بعد فرمود: و اگر بخواهى از ابواب خیرات به تو خبر می‌دهم عرض كردم اى پیامبر بفرمائید فرمود: «الصوم جنة من النار و الصدقه تكفر الخطیئه و قیام الرجل فى جوف اللیل یبتغى وجه الله ثم قرأ هذه الایه تتجافى جنوبهم عن المضاجع».
روزه سپرى است در برابر آتش و انفاق در راه خدا كفاره گناهان است، و قیام انسان در دل شب براى خشنودى خدا.

سپس آیه تتجافى جنوبهم را قرائت فرمود.
گرچه هیچ مانعى ندارد كه آیه مفهوم وسیعى داشته باشد، هم بیدار ماندن در آغاز شب را براى نماز عشاء شامل شود، و هم برخاستن در سحرگاه را براى نماز شب، ولى دقت در مفهوم تتجافى معنى دوم را بیشتر در ذهن منعكس مىكند، زیرا ظاهر جمله این است كه قبلاً پهلوها در بستر آرام گرفته سپس از آن دور مى‌شود و این مناسب قیام در آخر شب براى انجام نماز است، بنابر این دسته اول از روایات از قبیل توسعه در مفهوم و الغاء خصوصیت است.

گرچه درباره اهمیت این نماز پر بركت همان چند روایت فوق كافى به نظر می‌رسد، ولى این نكته قابل ذكر است كه در روایات اسلامى آن قدر اهمیت به این عبادت داده شده است كه درباره كمتر عبادتى چنین سخن گفته شده است.

دوستان حق، و رهروان راه فضیلت به این عبادت بىریا كه قلب را روشنائى و دل را نور و صفا می‌بخشد همواره اهمیت بسیار می‌دادند.

ممكن است بعضى همیشه توفیق بهره‌گیرى از این عبادت پر بركت را نداشته باشند، ولى چه مانعى دارد كه در بعضى از شبها كه این توفیق حاصل است بهره‌ گیرند، و در آن‌ هنگام كه خاموشى همه جا را فرا گرفته، و اشتغالات روزانه همه تعطیل است، كودكان در خواب، و محیط آماده حضور قلب و راز و نیاز با خدا است، بر خیزند و به در خانه خدا روند و دل را به نور عشق دوست روشن سازند.


منبع:
http://www.namazeshab.ir/fazelatnamas.html



 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.




Admin Logo